مژکداران
مطالعه برخی از مژکداران :
شاخه مژکداران بیش از 8000 گونه را شامل می شود و بزرگترین شاخه ی تک یاختگان می باشند همه ی این جانوران دارای مژه هستند .
مژکداران بر خلاف سایر تک یاختگان دو نوع هسته دارند :1. هسته ی رویشی 2. هسته ی زایشی
یک هسته ی ماکرو نوکلئوس که نسبتا بزرگ است (رویشی)
یک هسته ی میکرو نوکلئوس که بیشتر در سنتز DNAنقش دارد.(زایشی)
مژه داران در آب های شور و شیرین به سر می برند برخی زندگی آزاد و برخی انگل اند .
تولید مثلشان از طریق جنسی و غیر جنسی است.
معمولی ترین روش تکثیر آن ها تقسیم دو تایی به صورت تقسیم عرضی است.
ورتیسل(vorticella): زنگوله ای شکل و دارای پایه ای دراز و نازک است و یک تار ماهیچه ای در آن قرار دارد (میونم) در صورت احساس خطر تار منقبض شده و پایه به شکل ما پیچ در می اید . ورتیسل بر خلاف سایر نمونه هایی که ذکر خواهد شد در درون محیط کشت متحرک نیست بلکه به کمک پایه ی دراز و نازک خود همیشه به تکیه گاهی متصل باقی می ماند .هسته ی بزرگ این مژه دار به شکل نواری و باریک و دراز قابل رویت می باشد.
پارا مسیوم : پارامسیها پروتوزوئرهای تک سلولی (یونی سلولار) هستند و در شاخه مژه داران و سلسله پروتیستا طبقه بندی میشوند. آنها در آبهای آرام و آبگیرهای راکد زندگی میکنند و بخش اصلی زنجیرهٔ غذایی را تشکیل میدهند. آنها از پسماندهٔ جلبکها و سایر موجودات ریز تغذیه میکنند و خودشان توسط موجودات کوچک دیگر خورده میشوند. تمام اعضای شاخه مژه داران (سیلیوفورا) به وسیله برآمدگیهای ریز مو مانندی که مژه نامیده میشود حرکت میکنند.
پارامسی قادر نیست شکل بدنش را مانند آمیب تغییر دهد زیرا غشای (پوسته ی) بیرونی ضخیم و سختی به نام پلیکل دارد. پلیکل غشای سلولی را فرا میگیرد.
پارامسی دو نوع هسته دارد. هستهٔ بزرگ ماکرونوکلئوس نامیده میشود و فعالیتهایی مانند تنفس، سنتز پروتئین و هضم غذا را کنترل میکند. هستهٔ کوچک تر میکرونوکلئوس میباشد و تنها در طی تولید مثل به کار گرفته میشود. تولید مثل در پارامسی شامل تبادل DNA بین میکرونوکلئوس است. برای انجام این امر دو پارامسی از طول به هم می چسبند و از طریق دهان سلولی به هم ملحق میشوند. این فرایند گشنگیری نامیده میشود و نوعی تولید مثل جنسی در میکروارگانیسمها میباشد.
واکوئل انقباضی در سلولهای جانوری برای بیرون راندن آب اضافی به کار میرود. واکئول انقباضی شکلی شبیه به ستاره دارد.
پارامسیها هتروتروف هستند. یعنی باید از غذا برای کسب انرژی استفاده کنند. غذا از طریق دهان سلولی وارد میشود و به شیار دهانی میرود. در انتهای شیار دهانی واکئول غذایی شکل میگیرد. واکئول غذایی تا زمانی که هضم شود در سیتوپلاسم باقی می ماند. ذرات غذایی تجزیه نشده از طریق سوراخ مخرجی دفع میشود. ناحیهٔ تو رفته و کنگره دار، جایی که غذا وارد پارامسی میشود شیار دهانی نام دارد.
پارامسی میتواند به دما، غذا، اکسیژن و توکسینها پاسخ دهد و همچنین مکانیسم دفاعی بسیار سادهای دارد. درون پلیکل اعضای نخ مانندی به نام تریکوسیست وجود دارد. پارامسی برای گرفتار کردن شکارچیها و برای بزرگتر به نظر رسیدن تریکوسیستها را به بیرون پرتاب میکنند. همچنین می دانیم پارامسیها میتوانند رفتار اجتنابی از خود نشان دهند. مانند وقتی که یک پارامسی از کنار محرکهای منفی و ناخوشایند دور میشود.
دو نوع سیتوپلاسم در پارامسی وجود دارد. سیتوپلاسمی که در کنارهها قرار دارد صاف و کم تراکم است و اکتوپلاسم نامیده میشود. بقیهٔ سیتوپلاسم غلیظ تر است و اندو پلاسم نامیده میشود. معمولا در محیط کشت مژه داران تعداد زیادی پارامسیوم یلفت می شود و می توامن آن را از نظر شکل بزرگی جثه و حرکت تشخیص داد پارامسی جانوری است تک یاخته که بدنی نسبتا دراز دارد و به طور یکنواخت از مژه پوشیده شده است . این جانور که با چشم غیر مسلح هم قابل رویت است طولی برابر 70 تا 350 میکرون دارد .
جنس پاراسیوم دارای 9 گونه است گونه های مختلف پارامسیوم فراوانترین تک یاخته ها هستند وبه علت تغذیه از باکتری های موجود در سطح گیاهان در آب هایی که دارای خرده های گیاهی هستند به تعداد زیاد یافت می شود . معمولا در قسمت هایی از یک پارامسی که کم وبیش قابل رویت است اکتوپلاسم مژه ها شیار دهانی واکوئل های گوارشی هسته ی بزرگ و واکوئل ضربان دار است .
حرکت این تک یاخته از طریق مژه ها است تعداد مژه ها در پارامسی بسیار زیاد است و به صورت ردیف های موربی قرار دارند.
پارامسیوم کوداتوم: مژکداری است که تمام سطح آن پوشیده از مژه است و دارای یک شکاف دهانی است و یک هسته ی بزرگ و یک هسته ی کوچک و دو واکوئل ضربان دار است و یک حفرهی مرکزی دارد وظایف واکوئل انقباضی دفع مواد زائد و تنظیم فشار اسمزی پارامسی است.تولید مثل به صورت جنسی و غیر جنسی است.
منابع :
ویکیپدیا ، دانشنامه آزاد